معرفی گونه های دیگری از گیاهان مستعد برای احیای مناطق بیابانی

13 -  دم گاوی : Smirnovia iranica  

     دم گاوی معمولاً در عرصه های تپه های ماسه بادی بیابان های چوپانان، نوار ریگ بلند، شنزارهای خار توران و ریگستان جن انتشار دارد. گل های این درختچه معمولاً در اواخر اردیبهشت ماه بتدریج تبدیل به میوه های بسیار زیبایی می شوند. میوه ها بصورت نیام های پفکی شکل، نسبتاً بزرگ که در داخل آن تعداد ٢ تا ۵ عدد بذر جای دارد. میوه ها بواسطه وجود کیسه هوادار، سبک بوده و در اوایل مردادماه توسط باد جابجا شده و به اطراف پراکنده می شوند. این گیاه معمولاً در خطوط همباران ٨٠ تا١٣٠ میلیمتر بطور طبیعی رویش دارد. دامنه ارتفاعی رویشگاه آن بین ٨٠٠ تا ١٢٠٠ متر از سطح دریا است. دم گاوی دارای دو نوع سیستم ریشه ای می باشد. ریشه های عمودی گیاه که معمولاً در سال های اول رویش فعالیت دارند، بیشتر بواسطه دسترسی به رطوبت زیرین و استقرار اولیه گیاه در شنزار می باشند. این نوع سیستم ریشه ای معمولاً زیاد فعال نبوده بلکه ریشه های افقی و سطحی گیاه که معمولاً از سال دوم به بعد فعالیت می کنند، برای دستیابی به رطوبت سطحی با انتشار وسیع و گسترده تا شعاع ٣۵ متر نیز گسترش می یابد. سیستم ریشه ای در رویشگاه طبیعی دم گاوی معمولاً بر روی ریشه های سطحی و افقی گیاه، به فواصل ١ تا1/5متر از پایه مادری، جست های جدیدی را تولید می کند که پس از چند سال، توده ای از درختچه که در زیر به هم متصل هستند، بوجود می آیند. بنابراین تکثیر دم گاوی علاوه بر انشعابات جست های ریشه ای، توسط بذر نیز تکثیر می شوند.

 14- سیاه شور Suaeda fruticosa :

      سیاه شور درختچه ای است شورپسند، در پایه سخت و کاملاً چوبی شده، انشعبات جانبی فراوان و ایستا، برگ های کوچک کروی و آبدار شاخه های خشبی را در بر می گیرند. این درختچه در سواحل دق های باتلاقی شور و مرطوب می رویند. معمولاً در نقاطی که شوری مفرط خاک محدودیت زیستی زیادی را برای سایر گیاهان شورپسند مانند اشنیان، علف شور و آنابازیس فراهم می آورد، سیاه شور به راحتی می تواند در آن محیط مستقر شود. این درختچه اغلب به همراه خارشتر در نقاطی که عمق سطح ایستابی آب بالاست، رویش دارد و از این جهت خاک رویشگاه آن علاوه بر وجود مقادیر قابل توجهی نمک، لایه پف کرده تمام سطح خاک را می پوشاند. در خاک های نیمه عمیق تا عمیق که واجد شوری فوق العاده بالا می باشند و همچنین بر روی کفه های رسی نمکی با رخساره ژئومورفولوژی مناطق مرطوب نیز، سیاه شور می تواند حضور داشته باشد. افزایش غلظت اسمزی درون بافت های این درختچه نسبت به نمک ها و املاح موجود در محیط های شور باعث شده که تقلیل جذب آب به حداقل و همچنین مقابله شدید برای کاهش فوق العاده تعرق و تبخیر سطحی در اندام ها، صورت گیرد. به همین دلیل شکل ظاهری گیاه ( ساقه های گوشتی، برگ های کوچک شونده) نیز نسبت به سایر گیاهان خشکی پسند تغییر می کند. گونه های همراه اجتماعات سیاه شور محدود بوده و چند گونه هالوفیت مقاوم مانند گنگ و برخی از گونه های علف شور دیده می شوند. میوه های سیاه شور کیسه مانند بوده و محتوای دانه ای افقی می باشند. بذور این درختچه در اواخر فصل پاییز می رسند. سیاه شور علاوه بر بذر، از طریق قلمه نیز تکثیر می شود.

15 - شور بیابانی Salsola tomentosa :

     گیاهی بوته ای پایا، قد کوتاه و ارتفاع متوسط بین ٢٠ تا ۴٠ سانتیمتر متغیر است. انشعابات ساقه ای چوبی و ترد، برگ های کوچک و کروی شکل آبدار و میوه های گیاه معمولاً در اوایل فصل پاییز تشکیل می شوند. کاسه گل دارای 5 دانه بوده که هنگام رسیدن میوه به بال عرضی اطراف آن تبدیل می شود. رنگ های باله های میوه معمولاً بسیار متنوع و رنگین می باشد. این گیاه بوته ای اغلب در هر نوع زیستگاهی به استثناء خاک های خیلی شور، رویش دارد. اغلب در نقاط خشک و مرطوب استپ های مختلف کشور مانند نواحی شور آذربایجان، سواحل دریای خزر، بیابان های یزد، کرمان، کرج، سیستان و بلوچستان، خراسان و مسیله انتشار یافته اند. بر روی خاک های نیمه عمیق با بافت لومی شنی و سنگریزه دار براحتی استقرار می یابند. دامنه ارتفاعی رویشگاه شور بیابانی بین ٧٠٠ تا ١۵٠٠ متر از سطح دریا متغیر است. اجتماعات مختلفی را بر روی رسوبات کواترنر با رخساره پهنه ماسه ای بوجود می آورد. گونه های همراه این بوته شور پسند عبارتند از: درمنه دشتی، ریش بز، قلم، نتر، نسی، کریفون و زالک می باشند. معمولاً در نقاط دامنه ای به همراه درمنه دشتی تیپ غالب را تشکیل می دهند، بطوری که با افزایش مقدار درصد رس و شوری خاک، از پوشش درمنه کاسته و شور بیابانی بیشتر خود را نمایان می کند. روش تکثیر گیاه از طریق بذر است.

 16 - کلبیت Cyperus conglomerates :

     گونه ای از جگن که در گویش محلی بیابان نشینان بنام «کلبیت» شهرت دارد. گیاهی است بوته ای پایا که در تمام عرصه های شنی نوار ریگ بلند آران و بیدگل (تپه های ماسه ای، بستر کوچه ریگ ها، چاله ریگ ها و حتی روی شنزارهای روان) استقرار دارند. کلبیت از جمله گیاهان شن دوست بسیار سازگار با خاک های شنی و فقیر از مواد غذایی می باشد. این گیاه بصورت پوشش غالب، ایجاد تیپ گیاهی یکنواخت و همگنی را در شنزارها بوجود می آورد. از طرفی، در جوامع گیاهی اسکنبیل، دم گاوی، خارسوف، نتر و نسی، به صورت گونه غالب یا همراه مشاهده می شود. به علت انعطاف اکولوژیکی بسیار وسیع این گونه گیاهی، انتشار جغرافیایی آن در ایران بسیار وسیع می باشد. بطوری که از شنزارهای جنوب کشور، مرکزی و تا شمال کشور نیز گسترش نموده است. این گیاه دارای برگ هائی باریک، کشیده و معمولاً از میان برگ ها، یک ساقه گل دهنده، به طول٣٠ تا ۶٠ سانتیمتر خارج می شود. بذرهای گیاه پس از رسیدن براحتی از پوشش محافط گل آذین جدا و توسط باد پراکنده می شود. اغلب در سال هایی که متوسط بارندگی سالیانه ( زمستان و بهار) مناسب باشد، رویشگاه های کلبیت، با ایجاد ساقه های گل دهنده و رشد رویشی بسیار مناسب، بستر را به شنزارها می بخشد. کلبیت دارای سیستم ریشه ای بسیار فعال، به صورت ریزوم های جانبی( افقی و عمودی) فراوان، معمولاً ایجاد توده های وسیع به صورت کلنی، در عرصه های شنی می نماید. بر روی ریزوم های افقی، جست های عمودی، به صورت جوانه های فعال رویشی که تولید اندامهای هوایی می کند ، ظاهر می شود.

/ 1 نظر / 619 بازدید